“ไม่เป็นข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย” เผยอดีต “ข้าหลวงในวัง” ใช้ชีวิตอย่างไร เมื่อเจ้านายสิ้นพระชนม์หรือสวรรคต

23 พฤศจิกายน 2018 | ความทรงจำ
Loading...

ข้าหลวง คือ คนที่ถวายตัวเป็นข้าของพระมหากษัตริย์หรือเจ้านาย, คนรับใช้ของพระมหากษัตริย์หรือเจ้านายมีเฉพาะผู้หญิง เรียกว่า คุณข้าหลวง คนกลุ่มนี้จะถูกส่งเข้าวังตั้งแต่ยังเด็กเพื่อรับใช้เจ้านายตามตำหนักต่าง ๆ ตามความสัมพันธ์ของตระกูลที่มีต่อเจ้านาย ฝ่ายในองค์นั้น ๆ และไม่มีความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการกับพระราชสำนัก หากอยู่ในปกครองของเจ้านายแต่ละพระองค์ไป อีกประการหนึ่ง การส่งตัวเข้ามาถวายเจ้านายฝ่ายในในวังก็เพื่อให้บรรดากุลสตรีเหล่านี้ได้ศึกษา เรียนรู้ ศิลปวิทยาการต่าง ๆ รวมถึงขนบธรรมเนียมประเพณีในวัง ซึ่งถือเป็นศูนย์กลางอำนาจทั่งปวงในเมืองไทยเวลานั้น

ต่อมาเมื่อเจ้านายของตนสวรรคตหรือสิ้นพระชนม์แล้ว ชีวิตของข้าหลวงกลุ่มนี้ก็เหมือน “แพแตก” ไร้ที่พึ่งพิง ถ้าตำหนักที่เจ้านายของตนอยู่ พระเจ้าอยู่หัวมิได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เจ้านายฝ่ายในพระองค์ใดมาอยู่ ก็อาจจะอาศัยอยู่ที่ตำหนักของเจ้านายไปจนเสียชีวิต แต่ถ้ามีพระบรมราชโองการให้เจ้านายองค์ใหม่มาประทับ ข้าหลวงเหล่านี้ก็คงต้องหาทางขยับขยายหาที่ทางหรือไม่เช่นนั้นก็ต้องออกจากวังไปอยู่ข้างนอก หรือหากเจ้านายทรงฝากไว้กับพระญาติก็เป็นไปตามพระประสงค์ แต่ไม่มีธรรมเนียมย้ายไปอยู่กับเจ้านายพระองค์อื่น เพราะมีธรรมเนียมไม่เป็นข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย

บางคนก็มีหน้าที่ประจำในการ “อยู่งาน” คือ สตรีสำหรับพระมหากษัตริย์ทรงใช้สอย เช่น ทรงเครื่องราชูปโภคตามเสด็จ ผลัดเวรกันอยู่บนพระราชมณเฑียรคอยรับรับสั่ง เป็นต้น กลุ่มนี้ก็มีโอกาสถวายตัวเป็นเจ้าจอมเช่นกัน

Advertisement

Loading...

ภาพฟิล์มกระจก ข้าหลวงในพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา


ที่มา หนังสือ นางใน สถานภาพ พฤติกรรม และสัญลักษณ์ ในวิถีชีวิตของสตรีฝ่ายในสมัย ร.๕ โดย พรศิริ บูรณเขตต์, กรุงเทพฯ : ฐานบุ๊คส์, ๒๕๕๒

ขอขอบคุณ โบราณนานมา

Loading...



error: Alert: Content is protected !!